Parastosom u Sabornoj crkvi Svete Trojice u Mostaru počelo je obilježavanje 34. godišnjice egzodusa i stradanja Srba iz Mostara i doline Neretve. Ovaj hram, koji je zapaljen 15. juna 1992. godine, ni nakon više od tri decenije nije u potpunosti obnovljen.
Nakon parastosa u 11.00 časova je predviđen obilazak mjesta stradanja na Buni, gdje će biti odata počast žrtvama paljenjem svijeća i bacanjem cvijeća u rijeku sa mosta na kojem je 1992. godine ubijeno 29 vojnika i civila, prenosi Srna.
Obilježavanje Dana nestalih Istočne Hercegovine nastavlja Organizacija porodica zarobljenih i poginulih boraca i nestalih civila Nevesinje. Polaganje cvijeća na Spomenik slobode biće upriličeno u 12.00 časova, te obilazak Spomen-sobe, zatim u 12.15 časova polaganje cvijeća na Spomen-kosturnicu u Nevesinju, nakon čega će se prisutnima obratiti zvaničnici.
Foto: srna.rs
Na današnji dan navršavaju se 34 godine od egzodusa srpskog stanovništva iz Mostara i doline Neretve. Prema dostupnim podacima, tokom tih događaja stradalo je 431 lice, dok je više od 30.000 ljudi bilo primorano da napusti svoje domove. Istog dana zapaljena je i Saborna crkva Svete Trojice, jedan od najznačajnijih pravoslavnih hramova na Balkanu.
Jun 1992. godine ostao je duboko urezan u kolektivno sjećanje Srba iz doline Neretve. U svega nekoliko dana, od Čapljine do Bradine, protjerano je više od 30.000 Srba, uništen je veliki dio njihove imovine, dok je na stotine ljudi ubijeno ili nestalo.
Do egzodusa i masovnog stradanja došlo je tokom velike vojne operacije Hrvatske vojske, HVO-a i HOS-a, kojom je komandovao general Janko Bobetko. Napadi su počeli 7. juna na području Domanovića, dok su se 14. i 15. juna vodile borbe u urbanom dijelu Mostara. Tokom tih sukoba, 15. juna zapaljena je Saborna crkva Svete Trojice.
Nakon toga uslijedilo je sistematsko uništavanje pravoslavnih svetinja u dolini Neretve. Već 18. juna većina srpskog stanovništva Mostara bila je protjerana iz grada. U istom periodu zapaljeni su i porušeni manastir Žitomislić i Stara crkva Presvete Bogorodice.
Prema podacima Eparhije zahumsko-hercegovačke i primorske, tokom rata je oštećen ili devastiran najmanje 81 objekat Srpske pravoslavne crkve, od čega se 24 nalazilo na području opštine Mostar.
Podaci Republičkog centra za istraživanje rata pokazuju da je na području Mostara smrtno stradalo 526 Srba, među kojima 380 vojnika i 146 civila. Među žrtvama je bilo 470 muškaraca i 56 žena. Dodatno, van teritorije opštine Mostar poginulo je još najmanje 58 lica srpske nacionalnosti iz Mostara, čime se ukupan broj stradalih povećava na 584.
Preliminarna istraživanja ukazuju da je na području Mostara postojalo deset logora i mjesta zatočenja za Srbe. Mnogi Mostarci srpske nacionalnosti bili su zatvarani i u drugim opštinama, pa je evidentirano njihovo zatočenje u najmanje 28 logora. Ovi podaci ne uključuju privatne objekte korišćene za nezakonito pritvaranje pojedinaca ili manjih grupa.
Među najpoznatijim mjestima zatočenja bili su nekadašnja vojna ambulanta, sjedište HOS-a i zatvor „Ćelovina“ u Mostaru, kao i logori „Dretelj“ kod Čapljine, logor u Ljubuškom i vojni zatvor „Lora“ u Splitu.
Do sada obrađeni podaci pokazuju da je tokom rata u razmjenama između zaraćenih strana evidentirano najmanje 843 zarobljenih Srba iz Mostara i drugih mjesta doline Neretve.
Kada je riječ o procesuiranju ratnih zločina nad Srbima, pred Sudom BiH vođena su dva postupka za zločine počinjene u logoru „Dretelj“, u kojima je pravosnažno osuđeno šest osoba. Ostali sudski postupci odnosili su se ili se još vode za zločine počinjene nad Srbima u dolini Neretve, uglavnom na području opštine Konjic.
Pored ljudskih žrtava, srpsko stanovništvo pretrpjelo je i ogromne materijalne gubitke. Brojni privatni objekti bili su spaljeni, opljačkani, oštećeni ili uzurpirani, dok ukupna vrijednost nastale štete nikada nije precizno utvrđena.
